Frisse berglucht, machtige witte pieken en een oorverdovende stilte, er is weinig dat de schoonheid van de Himalaya evenaart. Tot je ineens hoofdpijn krijgt, duizelig wordt of zelfs moet overgeven. Geen paniek, je hebt waarschijnlijk last van hoogteziekte. In dit blog alles over de klachten, verschijnselen en gradaties van hoogteziekte. Wanneer je de symptomen van hoogteziekte herkent, kan je sneller gepaste actie ondernemen. Dat maakt je trekking veiliger én leuker!
Wat is hoogteziekte?
Acute Mountain Sickness (AMS)
Hoogteziekte, of ‘Acute Mountain Sickness’ (AMS), ontstaat wanneer je lichaam zich niet snel genoeg aanpast aan de lagere zuurstofniveaus op grote hoogte. Op zeeniveau bevat lucht ongeveer 21% zuurstof, maar boven de 5.000m is dat effectief nog maar de helft. Je lichaam krijgt dus minder zuurstof binnen per ademhaling, wat leidt tot allerlei reacties, zoals hoofdpijn, misselijkheid of braken. Wanneer je rustig aan doet, gaat dit vaak vanzelf over. Maar het kan ook escaleren, met in het ergste geval de dood tot gevolg. Lees hier meer over hoogteziekte en wat je kan doen om het te voorkomen.
De eerste symptomen van hoogteziekte kunnen optreden vanaf ongeveer 2.500m. Dat betekent dat alle populaire routes in de Annapurna, Everest, Dhaulagiri, Kanchenjunga, Langtang, Manaslu en Mustang regio in de risicogroep vallen.
Drie gradaties van hoogteziekte
Niveaus van hoogteziekte en hun sympotomen
Hoogteziekte blijft een spannend iets. Zeker wanneer je er geen ervaring mee hebt. Mijn grootste misvatting was dat ik dacht dat ik het wel of niet kreeg. Maar eigenlijk werkt het niet zo. Iedereen ervaart in meer of mindere mate verschijnselen van hoogteziekte, alleen deze symptomen zijn lang niet allemaal gevaarlijk of ernstig. Grofweg zijn er drie gradaties van hoogteziekte te onderscheiden, varierend van mild en matig tot levensgevaarlijk.
Milde hoogteziekte (AMS)
Symptomen milde hoogteziekte
Vanaf 2.500m ervaren veel trekkers, waaronder ik zelf, vaak verschijnselen van milde hoogteziekte. Het voelt een beetje alsof je een kater hebt, maar zonder het feestje. 😉 Ik ben dan vaak al uitgeput als ik even naar het toilet moet ’s nachts en slaap minder diep en vast. Andere milde symptomen van hoogteziekte:
- Hoofdpijn
- Duizeligheid
- Misselijkheid
- Geen trek in eten
- Vermoeidheid of loom gevoel
- Slechte nachtrust
- Lichte kortademigheid bij inspanning
Wat te doen bij milde hoogteziekte?
- Neem rust en blijf op dezelfde hoogte.
- Drink veel water (3 tot 4 liter per dag is niet overbodig).
- Vermijd alcohol
- Vermijd zware inspanning
- Eet licht verteerbaar voedsel.
- Slaap goed en rust voldoende
- Houd je wandeltempo laag.
De klachten verdwijnen meestal binnen één tot twee dagen. Herken je één of meerdere klachten uit het rijtje, check wat vaker bij jezelf in en houd jezelf extra goed in de gaten.
Matige hoogteziekte (verergerde AMS)
Symptomen matige hoogteziekte
Vanaf 3.500m tot 4.500m hoogte kan je ook matige symptomen van hoogteziekte ervaren. Deze klachten zijn vaak iets erger dan verschijnselen die je ervaart bij milde hoogteziekte, en daarom goed om hier extra alert op te zijn.
- Ernstige hoofdpijn die niet verdwijnt met pijnstillers
- Misselijkheid en braken
- Moeheid en zwakte
- Wankel lopen of verwardheid
- Onrustige slaap, soms ademstops
Wanneer je deze verschijnselen ervaart, is het moment aangebroken waarop je echt moet opletten. Teveel mensen zijn zich niet bewust van de signalen of negeren ze: ‘Nog even snel doorlopen, dan rust ik straks.’ Maar helaas is dat is het recept voor ellende.
Wat te doen bij matige hoogteziekte?
- Stop met stijgen!
- Blijf minimaal één extra nacht op dezelfde hoogte.
- Als klachten niet verbeteren, daal dan 300m tot 500m af.
- Overweeg medicatie zoals Diamox (in overleg met een arts of gids).
Ernstige hoogteziekte (HACE en HAPE)
Symptomen matige hoogteziekte
Wanneer milde of matige hoogteziekte symptomen niet verminderen maar juist verergeren, kan het overgaan in één van de twee ernstige vormen: hoogte hersenoedeem (HACE), een gevaarlijke ophoping van vocht in de hersenen, of hoogte longoedeem (HAPE), vochtophoping in de longen door zuurstoftekort.
Symptomen HACE (hoogte hersenoedeem)
- Ernstige hoofdpijn
- Verwardheid of hallucinaties
- Onvast lopen (dronken gevoel)
- Bewustzijnsverlies
Symptomen HAPE (hoogte longoedeem)
- Kortademigheid, zelfs in rust
- Hoesten, soms met roze of schuimig sputum
- Piepende ademhaling
- Blauwe lippen of nagels
Wat te doen bij ernstige hoogteziekte?
Deze vormen van hoogteziekte (HACE en HAPE) zijn levensbedreigend. Onmiddelijke afdaling van minimaal 500m tot 1000m is de enige juiste keuze op dat moment, eventueel met zuurstof of evacuatie per helikopter.
Redding per helikopter kan flink in de papieren lopen. Daarom is een goede reisverzekering verplicht tijdens je trektocht in Nepal. Vraag je verzekeraar om een Engelstalige verklaring waarin staat dat je gedekt bent voor helikopterevacuatie tot de maximale hoogte van je trekking.
Waarom krijgt de één wel hoogteziekte en de ander niet?
Wat het risico op hoogteziekte vergroot
Het vreemde aan hoogteziekte is dat ze niet discrimineert. Ervaren bergwandelaars, marathonlopers of jonge avonturiers, iedereen kan het krijgen. In het begin van mijn ’trekking carriere’ had ik vaker last van hoogteziekteverschijnselen dan tegenwoordig. Dit komt omdat ik me er nu veel bewuster van ben en eerder vertraag. Dat helpt enorm! De kans op hoogteziekte vergroot wanneer je:
- Te snel stijgt (meer dan 500m slaaphoogte per dag)
- Geen rust- of acclimatisatiedagen inplant
- Te weinig drinkt
- Slaaptekort oploopt
- Eerder hoogteziekte had
Een gouden regel in de bergen: Climb high, sleep low. Dat betekent overdag hoger lopen dan je ’s nachts slaapt. Zo kan je lichaam wennen aan de hoogte en ervaar je minder hoogteziekteverschijnselen.
Symptomen hoogteziekte voorkomen: tips
Stijg langzaam en met mate
Vanaf 3.000m stijg je maximaal 300m tot 500m per dag in slaaphoogte. Een goed geplande trekking houdt daar rekening mee.
Neem acclimatisatiedagen serieus
De zogenaamde ‘rustdagen’ in Namche Bazaar, Manang of Ghunsa zijn geen verloren tijd. Deze dagen zijn essentieel om je lichaam te laten wennen aan de hoogte. Gebruik deze zogenaamde rustdagen voor korte acclimatisatiewandelingen: ‘climb high, sleep low.’
Drink voldoende water
De berglucht is droog; je ademt en zweet ongemerkt veel meer vocht uit dan in Nederland. Drink dus zeker 3 tot 4 liter per dag en vermijd alcohol en koffie, dat werkt uitdrogend (hoe gezellig dat Everest-biertje ook lijkt). Een waterzak stimuleert je om overdag voldoende te drinken. ’s Avonds in het tea house, werkt een drinkfles extra motiverend.
Eet voldoende koolhydraten
Op hoogte verbruikt je lichaam meer energie en zuurstof. Koolhydraten, zoals rijst, aardappelen of dal bhat, het nationele Nepalese gerecht, zijn gemakkelijk te verteren en helpen je beter acclimatiseren.
Overweeg (preventieve) medicatie
Sommige trekkers nemen Diamox (acetazolamide) of een lokaal Nepalees medicijn om de acclimatisatie te versnellen. Raadpleeg altijd je huisarts voor vertrek. Begin een aantal dagen voor je stijging, en blijf de normale richtlijnen volgen (rustig stijgen, goed drinken, luisteren naar je lichaam).
Luister naar je lijf
Hoewel een lokale gids de symptomen van hoogteziekte vaak ranzendsnel herkent, is het belangrijkste dat je goed naar je eigen lichaam blijft luisteren. Jij bent de enige die kan voelen wat je voelt.
Behandeling van hoogteziekte in de bergen
De beste behandeling van hoogteziekte is simpel: afdalen! Zelfs wanneer je 300m tot 500m afzakt kan dit al enorme verlichting bieden. Andere maatregelen zijn externe zuurstof, bijvoorbeeld via fles, medicatie, zoals Diamox, Dexamethason (bij hersenoedeem) of Nifedipine (bij longoedeem), rust en warmte. Je lichaam heeft tijd nodig om te herstellen.
Conclusie gradaties hoogteziekte
Ken de symptomen en respecteer de hoogte
Hoogteziekte is geen reden om je droomreis in Nepal uit te stellen. Met de juiste voorbereiding, begeleiding en kennis van symptomen van hoogteziekte kan je met volle teugen genieten van de Himalaya. Luister naar je lichaam, klim rustig, drink genoeg en kies een betrouwbare trekkingorganisatie, zoals Wanderworld, die jouw veiligheid serieus neemt.
Lijkt een meerdaagse wandelreis jou leuk? Jaarlijks organiseer ik trektochten in Nepal (Groepsreizen met trekking en Bergtrekking op Maat) en help je bij de voorbereiding van dit unieke wandelavontuur. Schrijf je in voor de inspiratiemail en ontvang nieuwe data als eerste in je inbox.